मनाचे श्लोक

Verses for the Mind

These two hundred Marathi verses were composed by Shri Samarth Ramdas Swami, the spiritual advisor (guru) of King Shivaji Bhonsle.

Included are commonsense moral rules of thumb, expressions of deep faith, and terse interpretations of Vedantic philosophy. This is a prayer, not so much to God or to a god as to the mind itself. And, true to Vedantic philosophy, it promotes the separation of personal identity from the mind. Indeed, verse 43 talks about the mind doing benefit to "us," referring to the mind along with what might be called the free will.

Composed three hundred years before the formal development of cognitive therapy, these verses exhort our minds to overcome difficulties by changing our thoughts and diverting the emotional responses that distress us.

Three hundred years before Napolean Hill's Think and Grow Rich, Ramdas Swami wrote, "O mind, what you yourself had previously concentrated on, / A likeness of that became manifest in experience."

Recited daily by countless Maharashtrians young and old, the result is a work with valuable insights for everyday life.

गणाधीश जो ईश सर्वां गुणांचा।
मुळारंभ आरंभ तो निर्गुणाचा॥
नमूं शारदा मूळ चत्वार वाचा।
गमूं पंथ आनंत या राघवाचा ॥१॥

Lord Ganesh, who is the foremost lord of all qualities,
Who is the essential origin of the origin of what transcends qualities,
Let us bow [to] Sharada, source of four Vedas.
Let us go the path eternal of Raghava. || 1 ||

मना सज्जना भक्तिपंथेचि जावें।
तरी श्रीहरी पाविजेतो स्वभावें॥
जनीं निंद्य तें सर्व सोडूनि द्यावें।
जनीं वंद्य ते सर्व भावे करावे ॥२॥

Honorable mind, [you] should go only the path of devotion.
Then revered Hari will manifest in the personality.*
In the world, the reproachable in its entirety should be left behind.
In the world, the wholesome in its entirety should be wholeheartedly done. || 2 ||

प्रभाते मनी राम चिंतीत जावा।
पुढे वैखरी राम आधी वदावा॥
सदाचार हा थोर सांडूं नये तो।
जनीं तोचि तो मानवी धन्य होतो ॥३॥

In the morning, in the mind, Rama should pass through the thoughts.
Later, in the pre-utterance breath, "Rama" should first be spoken.
One who does not squander the greatness of right conduct
In the world, he and only he, by the people becomes esteemed. || 3 ||

मना वासना दुष्ट कामा न ये रे।
मना सर्वथा पापबुद्धी नको रे॥
मना सर्वथा नीति सोडूं नको हो।
मना अंतरीं सार वीचार राहो ॥४॥

O mind! may cruel cravings, lust, not come.
O mind! utterly reject sinful intents.
O mind! never abandon morality.
In the heart, may the essential truth stay. || 4 ||

मना पापसंकल्प सोडूनि द्यावा।
मना सत्यसंकल्प जीवीं धरावा॥
मना कल्पना ते नको वीषयांची।
विकारे घडे हो जनी सर्व ची ची ॥५॥

Mind, sinful plans should be abandoned.
Mind, truthful plans should be held dear.
Mind, reject plans for gratifications.
O! corruption in this world leads to complete disrepute. || 5 ||

नको रे मना क्रोध हा खेदकारी।
नको रे मना काम नाना विकारी॥
नको रे मना सर्वदा अंगिकारू।
नको रे मना मत्सरु दंभ भारु ॥६॥

Reject, O mind, anger, maker of sorrow.
Reject, O mind, lust, manifold corrupter.
Reject, O mind, constant egotism.
Reject, O mind, envy, tolerance of hypocrisy. || 6 ||

मना श्रेष्ठ धारिष्ट जीवीं धरावे।
मना बोलणे नीच सोशीत जावें॥
स्वयें सर्वदा नम्र वाचे वदावे।
मना सर्व लोकांसि रे नीववावें ॥७॥

Mind, great resolution should be held dear.
Mind, mean speech should pass tolerated.
Ourselves, we should always act and speak respectfully.
Mind, all people should be treated with charity. || 7 ||

देहे त्यागितां कीर्ति मागें उरावी।
मना सज्जना हेचि क्रीया धरावी॥
मना चंदनाचे परी त्वां झिजावे।
परी अंतरीं सज्जना नीववावे ॥८॥

Upon leaving the body, renown should remain behind.
Honorable mind, this itself should be held as discipline.
O mind, like sandalwood so should you erode,
So, in the heart, should there be charity for the honorable. || 8 ||

नको रे मना द्रव्य ते पूढिलांचे।
अति स्वार्थबुद्धी नुरे पाप सांचे॥
घडे भोगणे पाप ते कर्म खोटे।
न होतां मनासारिखें दु:ख मोठे ॥९॥

O mind, reject the wealth of neighbors.
By extreme selfish intent sin accumulates.
Experience of sinful happenstance is false action.
Unfulfilled expectations are great suffering. || 9 ||

सदा सर्वदा प्रीती रामीं धरावी।
सुखाची स्वयें सांडि जीवी करावी॥
देहेदु:ख ते सूख मानीत जावे।
विवेके सदा स्वस्वरुपीं भरावें ॥१०॥

Ever and always, love of Rama should be held.
Self gratification should be cast from the soul.
Bodily suffering should pass through consideration as happiness.
Discrimination of our true nature should ever fill [us]. || 10 ||

जनीं सर्वसूखी असा कोण आहे।
विचारें मना तुंचि शोधुनि पाहे॥
मना त्वांचि रे पूर्वसंचीत केले।
तयासारिखे भोगणें प्राप्त जाले ॥११॥

In the world, who is completely happy?
Think, mind, you should try and seek.
O mind, what you yourself had previously concentrated on,
A likeness of that became manifest in experience. || 11 ||

मना मानसीं दु:ख आणूं नको रे।
मना सर्वथा शोक चिंता नको रे॥
विवेके देहेबुद्धि सोडूनि द्यावी।
विदेहीपणें मुक्ति भोगीत जावी ॥१२॥

O mind, bring not suffering into thoughts.
O mind, reject continued sadness, worry.
By discrimination, bodily intents should be abandoned.
Transcending the body, freedom should be experienced. || 12 ||

मना सांग पां रावणा काय जाले।
अकस्मात ते राज्य सर्वै बुडाले॥
म्हणोनी कुडी वासना सांड वेगीं।
बळे लागला काळ हा पाठिलागी ॥१३॥

Mind, tell now, what happened to Ravana?
Abruptly that whole reign collapsed.
Therefore, throw out gross cravings quickly.
Time, that follower, comes in strength. || 13 ||

जिवा कर्मयोगे जनीं जन्म जाला।
परी शेवटीं काळमूखीं निमाला॥
महाथोर ते मृत्युपंथेचि गेले।
कितीएक ते जन्मले आणि मेले ॥१४॥

The soul by action was born in the world.
So eventually was destroyed in the jaws of time.
Even great heroes went but the path of death.
So many of them were born and died. || 14 ||

मना पाहतां सत्य हे मृत्युभूमी।
जितां बोलती सर्वही जीव मी मी॥
चिरंजीव हे सर्वही मानिताती।
अकस्मात सांडूनिया सर्व जाती ॥१५॥

Mind, [despite] seeing the truth of this mortal world,
From birth all souls say, "Me! Me!"
They all consider themselves long-lived.
Abruptly cast out, they all go. || 15 ||

मरे एक त्याचा दुजा शोक वाहे।
अकस्मात तोही पुढे जात आहे॥
पुरेना जनीं लोभ रे क्षोभ त्याते।
म्हणोनी जनीं मागुता जन्म घेते ॥१६॥

One dies, causing sadness to flow in another.
Abruptly he, too, is going next.
O unending greed in the world, anger from that,
Therefore, again reborn in the world. || 16 ||

मनीं मानवा व्यर्थ चिंता वहाते।
अकस्मात होणार होऊनि जाते॥
घडें भोगणे सर्वही कर्मयोगे।
मतीमंद तें खेद मानी वियोगें ॥१७॥

In the minds of mortals worthless worry flows.
Abruptly, what is to happen happens and goes.
Experiencing every happenstance in Karma Yoga,
The discriminating consider consquences to be grief. || 17 ||

मना राघवेंवीण आशा नको रे।
मना मानवाची नको कीर्ति तूं रे॥
जया वर्णिती वेद-शास्त्रे-पुराणें।
तया वर्णितां सर्वही श्लाघ्यवाणे ॥१८॥

O mind, reject hope besides Raghava!
O mind, reject aggrandizing yourself!
What is described by the Vedas, Shastras, Puranas,
That is poorly described everywhere else. || 18 ||

मना सर्वथा सत्य सांडूं नको रे।
मना सर्वथा मिथ्य मांडूं नको रे॥
मना सत्य ते सत्य वाचे वदावे।
मना मिथ्य तें मिथ्य सोडूनि द्यावें ॥१९॥

O mind, never reject truth!
O mind, never promote falsehood!
Mind, truth should be acted and told as truth.
Mind, falsehood should be abandoned as falsehood. || 19 ||

बहू हिंपुटी होई जे मायपोटी।
नको रे मना यातना तेचि मोठी॥
निरोधें पचे कोंडिले गर्भवासी।
अधोमूख रे दु:ख त्या बाळकासीं ॥२०॥

The great gloom that happens in the womb.
O mind, reject that very great torment!
In restraint the confined fetus cooks.
O upside-down suffering for that infant! || 20 ||

मना वासना चूकवीं येरझारा।
मना कामना सांडी रे द्रव्यदारा॥
मना यातना थोर हे गर्भवासीं।
मना सज्जना भेटवीं राघवासीं ॥२१॥

Mind, avoid intermittent cravings.
Mind, cast out lust for others' wealth.
Mind, these are great torments for the womb-inhabitant.
Honorable mind, Raghav should be met. || 22 ||

मना सज्जना हीत माझें करावें।
रघुनायका दृढ चित्ती धरावें॥
महाराज तो स्वामि वायुसुताचा।
जना उद्धरी नाथ लोकत्रयाचा॥२२॥

Honorable mind, act in my interest.
Hold king Raghu firmly in my consciousness.
That emperor, lord of the wind's son*,
Savior uplifts people of the three worlds. || 22 ||

न बोलें मना राघवेवीण कांहीं।
जनी वाउगें बोलता सुख नाहीं॥
घडिने घडी काळ आयुष्य नेतो।
देहांतीं तुला कोण सोडूं पहातो?॥२३॥

Speak not, mind, anything other than Raghav.
In the world, speaking ill, [there is] no contentment.
Event by event, time transports life.
Leaving at body's end, who looks after you? || 23 ||

रघुनायकावीण वांया शिणावे।
जनासारिखे व्यर्थ कां वोसणावें॥
सदा सर्वदा नाम वाचे वसो दे।
अहंता मनी पापिणी ते नसो दे॥२४॥

Without king Raghu, why make headway aimlessly,
Worthlessly be strung along like everyone?
Ever and always let [his] name be acted and established.
Let the sin of egotism not be in the mind. || 24 ||

मना वीट मानूं नको बोलण्याचा।
पुढें मागुता राम जोडेल कैंचा॥
सुखाची घडी लोटतां सूख आहे।
पुढें सर्व जाईल कांही न राहे॥२५॥

Mind, do not consider speaking to be a burden.
How will you later reunite with Rama?
Happiness lasts while a happy event passes.
Later, everything will go; nothing stays. || 25 ||

देहेरक्षणाकारणें यत्न केला।
परी शेवटीं काळ घेउन गेला॥
करीं रे मना भक्ति या राघवाची।
पुढें अंतरीं सोडिं चिंता भवाची॥२६॥

For bodily protection, an effort was made.
Then ultimately, time took it away.
O mind! practice devotion to Raghu.
Later, release worldly worries from the heart.

भवाच्या भये काय भीतोस लंडी।
धरीं रे मना धीर धाकासि सांडी॥
रघूनायकासारिखा स्वामि शीरीं।
नुपेक्षी कदा कोपल्या दंडधारी॥२७॥

Coward, do you fear the fears of existence?
O mind, hold courage, cast out intimidation,
With a lord like king Rama protecting.
The rod-weilder will never overlook your adversity. || 27 ||

दिनानात हा राम कोदंडधारी।
पुढें देखतां काळ पोटीं थरारी॥
मना वाक्य नेमस्त हे सत्य मानीं।
नुपेक्षी कदा राम दासाभिमानी॥२८॥

Rama who protects the afflicted, bow-weilder,
Death's bowels shiver upon seeing him.
Mind, know this sentence to be truly moderate.
Rama will not ever overlook his proud servant. || 28 ||

पदी राघवाचे सदा ब्रीद गाजे।
वळें भक्तरीपूशिरी कांबि वाजे॥
पुरी वाहिली सर्व जेणे विमानीं।
नुपेक्षी कदा रामदासाभिमानी॥२९॥

Excellence resounds at Raghava's feet.
A devotee's enemies retreat at the protector's bow's sound.
Who surged divine chariots ahead.
Rama will not ever overlook his proud servant. || 29 ||

समर्थाचिया सेचका वक्र पाहे।
असा सर्व भुमंडळी कोण आहे॥
जयाची लिला वर्णिती लोक तीन्ही।
नुपेक्षी कदा राम दासाभिमानी॥३०॥

Who would see guile in the powerful one's blessings?
Who such is there in the whole universe?
Whose glory is described by the three worlds.
Rama will not ever overlook his proud servant. || 30 ||

महासंकटी सोडिले देव जेणें।
प्रतापे बळे आगळा सर्वगूणे॥
जयाते स्मरे शैलजा शूलपाणी।
नुपेक्षी कदा राम दासाभिमानी॥३१॥

Who rescued gods from grave peril.
Who seeds majesty, strength, and all virtues.
Who is remembered by Parvati and Trident-holder [Shiva].
Rama will not ever overlook his proud servant. || 31 ||

अहल्या शिळा राघवें मुक्त केली।
पदीं लागतां दिव्य होऊनि गेली॥
जया वर्णितां शीणली वेदवाणी।
नुपेक्षी कदा राम दासाभिमानी॥३२॥

Raghava freed Ahalya from stone.
She was graced by the touch of his feet.
Describing whom the Vedas fatigued.
Rama will not ever overlook his proud servant. || 32 ||

वसे मेरुमांदार हे सृष्टिलीला ।
शशी सूर्य तारांगणे मेघमाला॥
चिरंजीव केले जनी दास दोन्ही।
नुपेक्षी कदा राम दासाभिमानी॥३३॥

The laws of nature, this play of creation,
Moon, sun in the starry firmament, cloud streams.
He made immortal both servants in the world.
Rama will not ever overlook his proud servant. || 33 ||

उपेक्षी कदा रामरुपी असेना।
जिवां मानवां निश्चयो तो वसेना॥
शिरी भार वाहेन बोले पुराणीं।
नुपेक्षी कदा राम दासाभिमानी॥३४॥

Should there be disregard of Rama's form.
He will not certainly bind to a human soul.
The Puranas say they will hold the weight.
Rama will not ever overlook his proud servant. || 34 ||

असे हो जया अंतरी भाव जैसा।
वसे हो तया अंतरी देव तैसा॥
अनन्यास रक्षीतसे चापपाणी।
नुपेक्षी कदा राम दासाभिमानी॥३५॥

The way the form exists in one's heart.
Just so God binds inside one.
The bow-holder protects everyone.
Rama will not ever overlook his proud servant. || 35 ||

सदा सर्वदा देव सन्नीध आहे।
कृपाळुपणे अल्प धारीष्ट पाहे॥
सुखानंद आनंद कैवल्यदानी।
नुपेक्षी कदा राम दासाभिमानी॥३६॥

Ever and always, God is near,
Compassionately watches those with a little resolution.
Giver of pleasure, happiness, salvation.
Rama will not ever overlook his proud servant. || 36 ||

सदा चक्रवाकासि मार्तंड जैसा।
उडी घालितो संकटी स्वामि तैसा॥
हरीभक्तिचा घाव गाजे निशाणी।
नुपेक्षी कदा राम दासाभिमानी॥३७॥

As ever the rotating sun
So the Lord sends peril flying.
Roar the emblem of devotion to Hari.
Rama will not ever overlook his proud servant. || 37 ||

मना प्रार्थना तूजला एक आहे।
रघूराज थक्कीत होऊनि पाहे॥
अवज्ञा कदा हो यदर्थी न कीजे।
मना सज्जना राघवी वस्ति कीजे॥३८॥

Mind, you have a single prayer.
To become amazed from seeing King Raghu.
So that disrespect should never happen,
Honorable mind, dwell on Raghav. || 38 ||

जया वर्णिती वेद शास्त्रे पुराणे।
जयाचेनि योगें समाधान बाणे॥
तयालागिं हें सर्व चांचल्य दीजे।
मना सज्जना राघवी वस्ति कीजे॥३९॥

Who is described by the Vedas, shastras, Puranas,
Union with whom is deep contentment,
Contacting whom, give [up] all this transience.
Honorable mind, dwell on Raghav. || 39 ||

मना पाविजे सर्वही सूख जेथे।
अति आदरें ठेविजे लक्ष तेथें॥
विविकें कुडी कल्पना पालटिजे।
मना सज्जना राघवी वस्ति कीजे॥४०॥

Mind, where all happiness is achieved
With great reverence, pay attention there.
By discrimination, overturn material plans.
Honorable mind, dwell on Raghav. || 40 ||

बहू हिंडतां सौख्य होणार नाहीं।
शिणावे परी नातुडे हीत कांहीं॥
विचारें बरें अंतरा बोधवीजे।
मना सज्जना राघवीं वस्ति कीजे॥४१॥

Contentment will not happen from much wandering.
But [you] will tire without even touching any benefit.
Properly instruct the innermost thoughts.
Honorable mind, dwell on Raghav. || 41 ||

बहुतांपरी हेंचि आतां धरावें।
रघूनायका आपुलेसे करावें॥
दिनानाथ हें तोडरीं ब्रीद गाजे।
मना सज्जना राघवीं वस्ति कीजे॥४२॥

Hold only to this, many times,
Make king Raghu yours.
Sound, like a bell, the claim "Savior!".
Honorable mind, dwell on Raghav. || 42 ||

मना सज्जना एक जीवीं धरावें।
जनी आपुलें हीत तूवां करावें॥
रघूनायकावीण बोलो नको हो।
सदा मानसीं तो निजध्यास राहो॥४३॥

Honorable mind, hold one thing dear.
In this world, you should do benefit to us.
O! say nothing other than "king Raghu."
Ever in the mind He should remain under contemplation. || 43 ||

मना रे जनीं मौनमुद्रा धरावी।
कथा आदरे राघवाची करावी॥
नसें राम ते धाम सोडूनि द्यावे।
सुखालागिं आरण्य सेवीत जावे॥४४॥

O mind, among people, a silent posture should be held.
Respectful stories of Raghava should be told.
What is not Rama should be left behind as corrupt.
The peaceful forest [exile] should be entered in service. || 44 ||

जयाचेनि संगे समाधान भंगे।
अहंता अकस्मात येऊनि लागे॥
तये संगतीची जनीं कोण गोडी।
जिये संगतीनें मती राम सोडी ॥४५॥

Association with whom breaks contentment,
Abruptly egotism comes and sticks,
What sweetness in the world in association with those
By whose association Rama is left? || 45 ||

मना जे घडी राघवेवीण गेली।
जनीं आपुली ते तुवां हानि केली॥
रघूनायकावीण तो शीण आहे।
जनी दक्ष तो लक्ष लावूनि पाहे॥४६॥

Mind, those occurrences that passed without Rama
In the world, those you did to our detriment.
[What is done] without king Raghu, is fatigue.
Who is clever in the world sees this with close attention. || 46 ||

मनीं लोचनीं श्रीहरी तोचि पाहे।
जनीं जाणतां मुक्त होऊनि राहे॥
गुणीं प्रीति राखे क्रमू साधनाचा।
जगीं धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा॥४७॥

With the mind's eye, only Shri Hari should be seen.
Knowing [Him], becoming free, remain in the world.
Keeping virtuous relations, let us advance toward accomplishment.
Esteemed in the world is the servant of the most excellent. ||47||

सदा देवकाजीं झिजे देह ज्याचा।
सदा रामनामें वदे नित्य साचा॥
स्वधर्मेचि चाले सदा उत्तमाचा।
जगीं धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा॥४८॥

Whose body erodes ever for the divine,
One speaks Rama's name ever,
The excellent who walks ever the path of personal integrity,
Esteemed in the world is the servant of the most excellent. || 48 ||

सदा बोलण्यासारिखे चालताहे।
अनेकीं सदा एक देवासि पाहे॥
सगूणी भजे लेश नाही भ्रमाचा।
जगीं धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा॥४९॥

Ever walks the way of talk,
Ever sees one god in many,
Reveres virtue, not a bit confused,
Esteemed in the world is the servant of the most excellent. || 49 ||

नसे अंतरी काम नानाविकारी।
उदासीन जो तापसी ब्रह्मचारी॥
निवाला मनीं लेश नाही तमाचा।
जगी धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा॥५०॥

Lust, diverse corruptor, is not in the heart.
The neutral ascetic celibate,
Cool-minded, not a bit of darkness,
Esteemed in the world is the servant of the most excellent. || 50 ||

मदें मत्सरें सांडिली स्वार्थबुद्धी।
प्रपंचीक नाहीं जयातें उपाधी॥
सदा बोलणे नम्र वाचा सुवाचा।
जगी धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा॥५१॥

In intoxication and jealousy, independent will was thrown out.
not worldly in the end
Ever speak respectfully, behave well.
Esteemed in the world is the servant of the most excellent. || 51 ||

क्रमी वेळ जो तत्त्वचिंतानुवादे।
न लिंपे कदा दंभ वादे विवादे॥
करी सुखसंवाद जो उगमाचा।
जगी धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा॥५२॥

Who makes time for philosophical thought and discussion,
Who doesn't shovel arrogance in arguing back and forth
Who makes peaceful discussion of origins.
Esteemed in the world is the servant of the most excellent. || 52 ||

सदा आर्जवी प्रीय जो सर्व लोकीं।
सदा सर्वदा सत्यवादी विवेकी॥
न बोले कदा मिथ्य वाचा त्रिवाचा।
जगी धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा॥५३॥

Who, ever chivalrous, is beloved by all people,
Ever and always speaking the truth with discrimination,
Never makes false promises,
Esteemed in the world is the servant of the most excellent. || 53 ||

सदा सेवि आरण्य तारुण्यकाळीं।
मिळेना कदा कल्पनेचेनि मेळी॥
चळेना मनीं निश्चयो दृढ ज्याचा।
जगीं धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा॥५४॥

Ever undertaking hardships in strong times.
When everything imagined is not received.
Whose firm resolution slips not in the mind.
Esteemed in the world is the servant of the most excellent. || 54 ||

नसे मानसीं नष्ट आशा दुराशा।
वसे अंतरीं प्रेमपाशा पिपाशा॥
ऋणी देव हा भक्तिभावे जयाचा।
जगी धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा॥५५॥

There is neither in the mind hopelessness nor unreasonable hope.
Seated in the heart is
To whose devotion God is indebted.
Esteemed in the world is the servant of the most excellent. || 55 ||

दिनाचा दयाळू मनाचा मवाळू।
स्नेहाळू कृपाळू जनीं दासपाळू॥
तया अंतरी क्रोध संताप कैंचा।
जगीं धन्य तो दास सर्वोत्तमाचा॥५६॥

Compassionate of the afflicted, mild-minded,
Affectionate, merciful, a servant of the people.
What anger or rage in his heart?
Esteemed in the world is the servant of the most excellent. || 56 ||

जगीं होइजे धन्य या रामनामे।
क्रिया भक्ति ऊपासना नित्य नेमे॥
उदासीनता तत्त्वता सार आहे।
सदा सर्वदा मोकळी वृत्ति राहे ॥५७॥

In Rama's name, become esteemed in the world.
Always aiming for rites, devotion, religious service.
Essence is certainly neutral.
Ever and always may open conduct remain. || 57 ||

नको वासना वीषयीं वृत्तिरुपें।
पदार्थी जडे कामना पूर्वपापें॥
सदा राम निष्काम चिंतीत जावा।
मना कल्पनालेश तोहि नसावा॥५८॥

Reject sensual cravings in conduct.
Wishes for objects are connected to past sins.
Ever Rama should pass through the consciousness free of lust.
Mind, even a little fancy should not be. || 58 ||

मना कल्पना कल्पितां कल्पकोटी।
नव्हे रे नव्हे सर्वथा रामभेटी॥
मनीं कामना राम नाही जयाला।
अती आदरे प्रीती नाही तयाला॥५९॥

Mind, in desiring desires for a million years
Never O! never will Rama be met.
Who does not desire Rama in the mind,
Neither great respect nor friendship for him. || 59 ||

मना राम कल्पतरु कामधेनु।
निधी सार चिंतामणी काय वानूं॥
जयाचेनि योगे घडे सर्व सत्ता।
तया साम्यता कायसी कोण आतां॥६०॥

Mind, Rama is the wishing tree, the cow-of-plenty,
Treasure, essential wishing gem, how extolled!
By whose yoga manifests all that is,
Who or what, now, can compare with him? || 60 ||

उभा कल्पवृक्षातळीं दु:ख वाहे।
तया अंतरीं सर्वदा तेचि आहे॥
जनी सज्जनी वाद हा वाढवावा।
पुढें मागता शोक जीवीं धरावा॥६१॥

Standing under the wishing tree, who suffers,
When, in his heart, everything is there!
This argument should be spread among the honorable in the world.
Later, otherwise, sadness should be held dear. || 61 ||

निजध्यास तो सर्व तुटोनि गेला।
बळें अंतरीं शोक संताप ठेला॥
सुखानंद आनंद भेदें बुडाला।
मना निश्चयो सर्व खेदे उडाला॥६२॥

Intent contemplation went completely broken.
Strong sadness, rage stayed in the heart.
The distinction between pleasure and happiness was lost.
Mind, certainly complete sorrow exploded. || 62 ||

घरी कामधेनू पुढें ताक मागें।
हरीबोध सांडोनि वेवाद लागे॥
करी सार चिंतामणी काचखंडे।
तया मागतां देत आहे उदंडे॥६३॥

With the cow-of-plenty at home, [he] then requests buttermilk!
Throwing out perception of Hari, [he] argues!
Makes broken glass of the essential wishing gem,
Even when he is being given in abundance. || 63 ||

अती मूढ त्या दृढ बुद्धि असेना।
अती काम त्या राम चित्ती वसेना॥
अती लोभ त्या क्षोभ होइल जाणा।
अती वीषयी सर्वदा दैन्यवाणा॥६४॥

The extremely foolish cannot have firm will.
The extremely lustful cannot have Rama seated in the consciousness.
The extremely greedy is bound to become angry.
The extremely sensual is always lowly. || 64 ||

नको दैन्यवाणें जिणे भक्तिऊणे।
अती मुर्ख त्या सर्वदा दु:ख दूणे॥
धरीं रे मना आदरें प्रीति रामी।
नको वासना हेमधामीं विरामीं॥६५॥

Reject lowly life devoid of devotion.
The extremely foolish is always suffers double.
O mind! hold respectful love of Rama.
Reject deadly cravings in the house of wealth. || 65 ||

नव्हे सार संसार हा घोर आहे।
मना सज्जना सत्य शोधुनि पाहे॥
जनीं वीष खातां पुढे सूख कैचे।
करीं रे मना ध्यान या राघवाचें॥६६॥

Mundane existence is horrific. It is not essence.
Honorable mind, seek out the truth.
In this world, eating poison, how then happiness?
O mind! let us meditate upon Raghava. || 66 ||

घनश्याम हा राम लावण्यरुपी।
महाधीर गंभीर पूर्णप्रतापी॥
करी संकटीं सेवकांचा कुडावा।
प्रभाते मनी राम चिंतीत जावा॥६७॥

This Rama, the color of a dark cloud, of beautiful form.
Greatly patient, solemn, almighty.
Makes false the distress of servants.
[Every] morning, in the mind, may Rama pass through the consciousness. || 67 ||

बळें आगळा राम कोदंडधारी।
महाकाळ विक्राळ तोही थरारी॥
पुढे मानवा किंकरा कोण केवा।
प्रभाते मनी राम चिंतीत जावा॥६८॥

Rama bow-wielder seeds strengths.
[Makes] even great and horrible death tremble.
Before [him] what servant is a mortal?
[Every] morning, in the mind, may Rama pass through the consciousness. || 68 ||

सुखानंदकारी निवारी भयातें।
जनीं भक्तिभावे भजावे तयातें॥
विवेके त्यजावा अनाचार हेवा।
प्रभाते मनी राम चिंतीत जावा॥६९॥

Maker of pleasures, averter of fears.
He should be revered with devotions.
Misconduct, envy should be abandoned with discrimination.
[Every] morning, in the mind, may Rama pass through the consciousness. || 69 ||

सदा रामनामे वदा पुर्णकामें।
कदा बाधिजेना ऽऽ पदा नित्य नेमें॥
मदालस्य हा सर्व सोडोनि द्यावा।
प्रभाते मनी राम चिंतीत जावा॥७०॥

Ever speak Rama's names with gratification.
Intoxicated laziness should be entirely abandoned.
[Every] morning, in the mind, may Rama pass through the consciousness. || 70 ||

जयाचेनि नामें महादोष जाती।
जयाचेनि नामें गती पाविजेती॥
जयाचेनि नामें घडे पुण्यठेवा।
प्रभाते मनी राम चिंतीत जावा॥७१॥

By whose name great faults go,
By whose name manifestation reveals,
By whose name spiritual merit is recorded,
[Every] morning, in the mind, may Rama pass through the consciousness. || 71 ||

न वेचे कदा ग्रंथचि अर्थ काही।
मुखे नाम उच्चारितां कष्ट नाहीं॥
महाघोर संसारशत्रु जिणावा।
प्रभाते मनी राम चिंतीत जावा॥७२॥

Without ever understanding any meaning of scripture,
Pronouncing the name by mouth is no labor.
The gravely dangerous enemy, life cycle, should be escaped.
[Every] morning, in the mind, may Rama pass through the consciousness. || 72 ||

देहेदंडणेचे महादु:ख आहे।
महादु:ख तें नाम घेता न राहे॥
सदाशीव चिंतीतसे देवदेवा।
प्रभाते मनीं राम चिंतीत जावा॥७३॥

In austerity, there is great suffering.
That great suffering lasts not when reciting the name.
As in the consciousness of the god Shiva,
[Every] morning, in the mind, may Rama pass through the consciousness. || 73 ||

बहुतांपरी संकटे साधनांची।
व्रते दान उद्यापने ती धनाची॥
दिनाचा दयाळू मनी आठवावा।
प्रभाते मनी राम चिंतीत जावा॥७४॥

In practice there are many perils.
Donated rituals are a catastrophe for wealth.
The compassionate to the afflicted should be remembered in the mind.
[Every] morning, in the mind, may Rama pass through the consciousness. || 74 ||

समस्तामधे सार साचार आहे।
कळेना तरी सर्व शोधुन पाहे॥
जिवा संशयो वाउगा तो त्यजावा।
प्रभाते मनी राम चिंतीत जावा॥७५॥

All truth is in scripture.
Even if you don't understand, find it all and see.
That doubt which is generally bad should be abandoned by the soul
[Every] morning, in the mind, may Rama pass through the consciousness. || 75 ||

नव्हे कर्म ना धर्म ना योग कांही।
नव्हे भोग ना त्याग ना सांग पाहीं॥
म्हणे दास विश्वास नामी धरावा।
प्रभाते मनी राम चिंतीत जावा॥७६।

No good karma, no faith, not any union?
No enjoyment, can't sacrifice, no guidance to be seen?
Das says, hold trust in the name.
[Every] morning, in the mind, may Rama pass through the consciousness. || 76 ||

करी काम निष्काम या राघवाचे।
करी रुप स्वरुप सर्वां जिवांचे ॥
करि छंद निर्द्वद्व हे गुण गातां।
हरीकीर्तनी वृत्तिविश्वास होतां॥७७॥

This Raghav's [name] makes lust detachment,
Restores all souls' forms to themselves.
Singing this attribute makes desire nondual,
As conduct settles into Hari's hymns. || 77 ||

अहो ज्या नरा रामविश्वास नाहीं।
तया पामरा बाधिजे सर्व कांही॥
महाराज तो स्वामि कैवल्यदाता।
वृथा वाहणें देहसंसारचिंता॥७८॥

Oh, the person without trust in Rama,
Everything goes against that abject one.
He is lord, emperor, giver of nirvana.
Worry about the cycle of bodily life is unnecessary. || 78 ||

मना पावना भावना राघवाची।
धरी अंतरीं सोडिं चिंता भवाची॥
भवाची जिवा मानवा भूलि ठेली।
नसे वस्तुचि धारणा व्यर्थ गेली॥७९॥

Mind, the conception of Rama is salvation,
Holding [that] in your heart releases worldly worries.
The world is a sack of confusion on the neck of a man's soul.
Holding on to something nonexistent was a waste. || 79 ||

धरा श्रीवरा त्या हरा अंतराते।
तरा दुस्तरा त्या परा सागराते॥
सरा वीसरा त्या भरा दुर्भराते।
करा नीकरा त्या खरा मत्सराते॥८०॥

Hold Shri [Rama] in the basket of the heart.
Then, safely maneuver the ocean.
Forget outbursts; fill the unfulfilled.
Purify actions, clean out envy. || 80 ||

मना मत्सरे नाम सांडूं नको हो।
अती आदरे हा निजध्यास राहो॥
समस्तांमधे नाम हे सार आहे।
दुजी तूळणा तूळितांही न साहे॥८१॥

Mind, O squander not the Name out of envy!
May self-understanding remain with extreme reverence.
The essence of all scriptures is the Name.
No other comparison bears compare. || 81 ||

बहु नाम या रामनामी तुळेना।
अभाग्या नरा पामरा हे कळेंना॥
विषा औषधा घेतले पार्वतीशे।
जिवा मानवा किंकरा कोण पुसे॥८२॥

Many names are incomparable to Rama's name.
Unfortunately, lowly people cannot understand this.
[The very] lord of Parvati took it as medicine for poison, To say nothing of the servant mortal man. || 82 ||

जेणे जाळिला काम तो राम ध्यातो।
उमेसी अती आदरें गूण गातो॥
बहु ज्ञान वैराग्य सामर्थ्य जेथें।
परी अंतरी नामविश्वास तेथें॥८३॥

The one who burned Kama meditates on Rama,
With great reverence sings his virtues to Uma.
Where there is great knowledge, detachment, might,
Then, in essence, there is trust in the Name. || 83 ||

विठोने शिरी वाहिला देवराणा।
तया अंतरी ध्यास रे त्यासि नेणा॥
निवाला स्वये तापसी चंद्रमौळी।
जिवा सोडवी राम हा अंतकाळीं॥८४॥

Vitthal bore the Shiva-linga on his head,
Taking him along with what his heart knows.
The hot-tempered Moon-bearer himself cooled.
This Rama frees the soul at the end-time. || 84 ||

भजा राम विश्राम योगेश्वरांचा।
जपू नेमिला नेम गौरीहराचा॥
स्वये नीववी तापसी चंद्रमौळी।
तुम्हां सोडवी राम हा अंतकाळीं॥८५॥

Adore Rama, solace of salvation-seekers.
Let us keep the steady aim of Gauri and Har.
Cools the hot-tempered Moon-bearer himself.
This Rama frees you at the end-time. || 85 ||

मुखी राम विश्राम तेथेचि आहे।
सदानंद आनंद सेवोनि आहे॥
तयावीण तो शीण संदेहकारी।
निजधाम हे नाम शोकापहारी॥८६॥

Peace is exactly where "Rama" is uttered.
The joy of eternal joy is in [his] service.
Without him is the weariness of doubt.
This name is a resting-place, dispeller of grief || 86 ||

मुखी राम त्या काम बाधुं शकेना।
गुणे इष्ट धारिष्ट त्याचे चुकेना॥
हरीभक्त तो शक्त कामास भारी।
जगीं धन्य तो मारुती ब्रह्मचारी॥८७॥

Where "Rama" is uttered, lust cannot attach.
Fortitude and desirable qualities cannot be missed.
The devotee of Hari has great power over temptation.
In the world is the blessed celibate Maruti. || 87 ||

बहू चांगले नाम या राघवाचे।
अती साजिरे स्वल्प सोपे फुकाचे॥
करी मूळ निर्मूळ घेता भवाचे।
जिवां मानवां हेंचि कैवल्य साचें॥८८॥

This Raghav's name is very good.
Extremely fruitful, very easy puff.
Saying it makes uprooted existence rooted.
Living men seek this very divine absorption. || 88 ||

जनीं भोजनी नाम वाचे वदावें।
अती आदरे गद्यघोषे म्हणावे॥
हरीचिंतने अन्न सेवीत जावे।
तरी श्रीहरी पाविजेतो स्वभावें॥८९॥

In the dining assembly, the name should be uttered loudly.
With great reverence and deep emotion should be proclaimed.
Let sustenance serve concentration upon Hari.
Then revered Hari will manifest in the personality.* || 89 ||

न ये राम वाणी तया थोर हाणी।
जनीं व्यर्थ प्राणी तया नाम कोणी॥
हरीनाम हें वेदशास्त्रीं पुराणीं।
बहू आगळे बोलिली व्यासवाणी॥९०॥

Great deprivation to whoever cannot utter "Rama."
A useless animal in the world. Who will name that one?
Hari's name is itself Veda, science, history
Very greatly articulated in Vyasa's utterances || 90 ||

नको वीट मानूं रघुनायकाचा।
अती आदरे बोलिजे राम वाचा॥
न वेंचे मुखी सांपडे रे फुकाचा।
करीं घोष त्या जानकीवल्लभाचा॥९१॥

Do not consider the chief of the Raghus a burden.
Say "Rama" in highly respectful language.
No expense can be found in an oral puff.
As you chant of that beloved of Jaanaki || 91 ||

अती आदरें सर्वही नामघोषे।
गिरीकंदरी जाइजे दूरि दोषें॥
हरी तिष्ठतू तोषला नामघोषें।
विशेषें हरामानसीं रामपीसें॥९२॥

In name-chanting with great respect,
Faults flee to distant hills and rocks.
Hari awaits gratification by name-chanting
Especially stealing the heart to Rama's feather || 92 ||

जगीं पाहतां देव हा अन्नदाता।
तया लागली तत्त्वता सार चिंता॥
तयाचे मुखी नाम घेता फुकाचे।
मना सांग पां रे तुझे काय वेंचे॥९३॥

God cares for and feeds the world.
Certainly all cares are for him.
Taking his name in oral puffs
O mind, tell me what this costs you. || 93 ||

तिन्ही लोक जाळुं शके कोप येतां।
निवाला हरु तो मुखे नाम घेतां॥
जपे आदरें पार्वती विश्वमाता।
म्हणोनी म्हणा तेंचि हे नाम आतां॥९४॥

Becoming angry who can burn the three worlds,
He cools upon uttering the name.
Parvati, mother of the universe, chants [it] respectfully.
Therefore, say that very name now. || 94 ||

अजामेळ पापी वदे पुत्रकामे।
तया मुक्ति नारायणाचेनि नामें॥
शुकाकारणे कुंटणी राम वाणी।
मुखें बोलतां ख्याति जाली पुराणीं ॥९५॥

Desirous of progeny, Ajaamela the sinner recited.
Liberation for him by the name of Narayana.
For her parrot's name, a madam recited "Rama."
Speaking with her mouth became historically famous. || 95 ||

महाभक्त प्रल्हाद हा दैत्यकूळीं।
जपे रामनामावळी नित्यकाळीं॥
पिता पापरुपी तया देखवेना।
जनी दैत्य तो नाम मुखे म्हणेना॥९६॥

The great devotee Prahlad, of the titan race,
Chanted the roll of Rama's names at all times.
[His] vile father could not bear his sight.
Among the titans, he could not utter the name. || 96 ||

मुखी नाम नाहीं तया मुक्ति कैंची।
अहंतागुणे यातना ते फुकाची॥
पुढे अंत येईल तो दैन्यवाणा।
म्हणोनि म्हणा रे म्हणा देवराणा॥९७॥

Whence salvation for one who cannot utter the name?
The quality of conceitedness contains needless torment.
A humble end will then come.
Therefore, say, O say the king of the gods. || 97 ||

हरीनाम नेमस्त पाषाण तारी।
बहु तारीले मानवी देहधारी॥
तया रामनामीं सदा जो विकल्पी।
वदेना कदा जीव तो पापरूपी॥९८॥

Rocks float, having Hari's name.
Many mortal embodied ones arose.
Therefore, who is ever opposed to Rama's name,
And will never say it, that soul is a sinner. || 98 ||

जगीं धन्य वाराणसी पुण्यराशी।
तयेमाजि आतां गतीं पूर्वजांसी॥
मुखे रामनामावळी नित्य काळीं।
जिवा हित सांगे सदा चंद्रमौळी॥९९॥

In the world, blessed Varanasi is a treasure of virtue.
Go there now along with ancestors
By chanting the roll of Rama's names at all times
Chandramouli always prescribes this life-benefit. || 99 ||

यथासांग रे कर्म तेंहि घडेना।
घडे धर्म तें पुण्य गांठी पडेना॥
दया पाहतां सर्व भुतीं असेना।
फुकाचे मुखी नाम तेंही वसेना॥१००॥

When instructed to act, it didn't happen.
When it happened, it didn't acquire merit.
Seeing all beings, there wasn't mercy.
The oral puff of the name couldn't be uttered. || 100 ||

जया नावडे नाम त्या यम जाची।
विकल्पे उठे तर्क त्या नर्क ची ची॥
म्हणोनि अती आदरे नाम घ्यावे।
मुखे बोलतां दोष जाती स्वभावें॥१०१॥

Who dislikes the name, Yama [god of death] torments them.
Rationalization arising from doubt is disgusting hell.
Therefore, with extreme respect, say the name.
Saying it with the mouth, faults vacate automatically*. || 101 ||

*Also: "from the personality."

अती लीनता सर्वभावे स्वभावें।
जना सज्जनालागिं संतोषवावे॥
देहे कारणीं सर्व लावीत जावें।
सगूणीं अती आदरेसी भजावें॥१०२॥

With extreme humility in every intention,
One should be content in the service of honorable people.
The whole body to such purpose should be applied.
Good character should be worshipped with great respect. || 102 ||

हरीकीर्तनीं प्रीति रामीं धरावी।
देहेबुद्धि नीरूपणीं वीसरावी॥
परद्रव्य आणीक कांता परावी।
यदर्थीं मना सांडि जीवीं करावी॥१०३॥

Hold love of Rama in celebration of Hari.
Forget the physical self in declaration.
Other's wealth and lusts should be resisted.
To this purpose, O mind, life should be spent. || 103 ||

क्रियेवीण नानापरी बोलिजेंते।
परी चित्त दुश्चीत तें लाजवीतें॥
मना कल्पना धीट सैराट धांवे।
तया मानवा देव कैसेनि पावे॥१०४॥

All kinds of talk without action
Such ill thinking shames consciousness.
O mind, if concepts run wild and free,
How, then, will man realize God? || 104 ||

विवेके क्रिया आपुली पालटावी।
अती आदरे शुद्ध क्रीया धरावी॥
जनीं बोलण्यासारिखे चाल बापा।
मना कल्पना सोडिं संसारतापा॥१०५॥

Let discrimination guide action.
With utmost respect, pure actions should be held.
In the world, walk like you talk, O father.
O mind, let go burning worldly worries. || 105 ||

बरी स्नानसंध्या करी एकनिष्ठा।
विवेके मना आवरी स्थानभ्रष्टा॥
दया सर्वभुतीं जया मानवाला।
सदा प्रेमळू भक्तिभावे निवाला॥१०६॥

Disciplined bathing and worship are good.
In discrimination, O mind, arrest the fall.
That mortal with mercy for all beings,
Ever loving, cooled in the reverent frame of mind. || 106 ||

मना कोपआरोपणा ते नसावी।
मना बुद्धि हे साधुसंगी वसावी॥
मना नष्ट चांडाळ तो संग त्यागीं।
मना होइ रे मोक्षभागी विभागी॥१०७॥

O mind, there should be neither anger nor blame.
O mind, wisdom should abide in the company of decent people.
O mind, the company of the ruined and low-class should be foresaken.
O mind, take part in salvation. || 107 ||

मना सर्वदा सज्जनाचेनि योगें।
क्रिया पालटे भक्तिभावार्थ लागे॥
क्रियेवीण वाचाळता ते निवारी।
तुटे वाद संवाद तो हीतकारी॥१०८॥

O mind, only ever in association with decent people,
Works foster a reverent frame of mind.
Avoid chatter without action.
Who breaks debate, conversation is beneficent. || 108 ||

जनीं वादवेवाद सोडूनि द्यावा।
जनीं वादसंवाद सूखे करावा॥
जगीं तोचि तो शोकसंतापहारी।
तुटे वाद संवाद तो हीतकारी ॥१०९॥

Among people, argument should be abandoned.
Among people, conversation should be pursued contentedly.
In the world He and only He dispels sadness and fury.
That beneficent one separates conversation from argument. || 109 ||

तुटे वाद संवाद त्याते म्हणावें।
विवेके अहंभाव यातें जिणावें॥
अहंतागुणे वाद नाना विकारी।
तुटे वाद संवाद तो हीतकारी॥११०॥

Separating conversation from argument, it should be said.
In discrimination, the ego should be recognized.
Among selfish qualities, argument [is] a manifold corruptor.
That beneficent one separates conversation from argument. || 110 ||

हिताकारणे बोलणे सत्य आहे।
हिताकारणे सर्व शोधुनि पाहें॥
हितकारणे बंड पाखांड वारी।
तुटे वाद संवाद तो हीतकारी॥१११॥

Honest speech is for beneficence.
Exhaustive inquiry is for beneficence.
Sedition and heresy are avoided for beneficence.
That beneficent one separates conversation from argument. || 111 ||

जनीं सांगतां ऐकता जन्म गेला।
परी वादवेवाद तैसाचि ठेला॥
उठे संशयो वाद हा दंभधारी।
तुटे वाद संवाद तो हीतकारी॥११२॥

Life passed among people, speaking and listening,
Yet debate remained as it was.
Argument, that supporter of hypocrisy, raises doubt.
That beneficent one separates conversation from argument. || 112 ||

जनी हीत पंडीत सांडीत गेले।
अहंतागुणे ब्रह्मराक्षस जाले॥
तयाहून व्युत्पन्न तो कोण आहे।
मना सर्व जाणीव सांडुनि राहे॥११३॥

Among people, the learned let go beneficence.
From selfishness, _brahmins_ became monsters.
Who is more advanced than they?
O mind, let go all rationalization. || 113 ||

फुकाचे मुखी बोलतां काय वेचे।
दिसंदीस अभ्यंतरी गर्व सांचे॥
क्रियेवीण वाचाळता व्यर्थ आहे।
विचारे तुझा तूंचि शोधुनि पाहे॥११४॥

Freely speaking with the mouth, what is spent?
Day after day, pride accumulates in the heart.
Loquaciousness without action is worthless.
Find out for yourself in your own thoughts. || 114 ||

तुटे वाद संवाद तेथें करावा।
विविके अहंभाव हा पालटावा॥
जनीं बोलण्यासारिखे आचरावें।
क्रियापालटे भक्तिपंथेचि जावे॥११५॥

Separate conversation from argument then and there.
In discrimination, egotism should be reversed.
Among people, speech should be enacted.
After acting, the path of devotion should be followed. || 115 ||

बहू शापिता कष्टला अंबऋषी।
तयाचे स्वये श्रीहरी जन्म सोशी॥
दिला क्षीरसिंधु तया ऊपमानी।
नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी॥११६॥

Ambarishi suffered many curses.
For him, Sri Hari himself tolerated birth.
Gave Upamanyu the Milk Sea.
God never neglects his devotees. || 116 ||

धुरू लेकरु बापुडे दैन्यवाणे।
कृपा भाकितां दीधली भेटी जेणे॥
चिरंजीव तारांगणी प्रेमखाणी।
नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी॥११७॥

The poor child Dhruva, supplicant,
To whom, mercifully, prophecy gave gifts.
Honored child in the firmament, a mine of love.
God never neglects his devotees. || 117 ||

गजेंदु महासंकटी वास पाहे।
तयाकारणे श्रीहरी धांवताहे॥
उडी घातली जाहला जीवदानी।
नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी॥११८॥

अजामेळ पापी तया अंत आला।
कृपाळूपणे तो जनीं मुक्त केला॥
अनाथासि आधार हा चक्रपाणी।
नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी॥११९॥

विधीकारणे जाहला मत्स्य वेगीं।
धरी कूर्मरुपे धरा पृष्ठभागी।
जना रक्षणाकारणे नीच योनी।
नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी॥१२०॥

महाभक्त प्रल्हाद हा कष्टवीला।
म्हणोनी तयाकारणे सिंह जाला॥
न ये ज्वाळ वीशाळ संनधि कोणी।
नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी॥१२१॥

कृपा भाकिता जाहला वज्रपाणी।
तया कारणें वामनू चक्रपाणी॥
द्विजांकारणे भार्गवू चापपाणी।
नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी॥१२२॥

अहल्येसतीलागी आरण्यपंथे।
कुडावा पुढे देव बंदी तयांते॥
बळे सोडितां घाव घालीं निशाणी।
नुपेक्षी कदा राम दासाभिमानी॥१२३॥

तये द्रौपदीकारणे लागवेगे।
त्वरे धांवतो सर्व सांडूनि मागें॥
कळीलागिं जाला असे बौद्ध मौनी।
नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी॥१२४॥

अनाथां दिनांकारणे जन्मताहे।
कलंकी पुढे देव होणार आहे॥
तया वर्णिता शीणली वेदवाणी।
नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी॥१२५॥

जनांकारणे देव लीलावतारी।
बहुतांपरी आदरें वेषधारी॥
तया नेणती ते जन पापरूपी।
दुरात्मे महानष्ट चांडाळ पापी॥१२६॥

जगीं धन्य तो रामसूखें निवाला।
कथा ऐकतां सर्व तल्लीन जाला॥
देहेभावना रामबोधे उडाली।
मनोवासना रामरूपीं बुडाली॥१२७॥

मना वासना वासुदेवीं वसों दे।
मना कामना कामसंगी नसो दे॥
मना कल्पना वाउगी ते न कीजे।
मना सज्जना सज्जनी वस्ति कीजे॥१२८॥

गतीकारणे संगती सज्जनाची।
मती पालटे सूमती दुर्जनाची॥
रतीनायिकेचा पती नष्ट आहे।
म्हणोनी मनाऽतीत होवोनि राहे॥१२९॥

मना अल्प संकल्प तोही नसावा।
सदा सत्यसंकल्प चित्तीं वसावा॥
जनीं जल्प वीकल्प तोही त्यजावा।
रमाकांत एकान्तकाळी भजावा॥१३०॥

भजाया जनीं पाहतां राम एकू।
करी बाण एकू मुखी शब्द एकू॥
क्रिया पाहतां उद्धरे सर्व लोकू।
धरा जानकीनायकाचा विवेकू॥१३१॥

विचारूनि बोले विवंचूनि चाले।
तयाचेनि संतप्त तेही निवाले॥
बरें शोधल्यावीण बोलो नको हो।
जनी चालणे शुद्ध नेमस्त राहो॥१३२॥

हरीभक्त वीरक्त विज्ञानराशी।
जेणे मानसी स्थापिलें निश्चयासी॥
तया दर्शने स्पर्शने पुण्य जोडे।
तया भाषणें नष्ट संदेह मोडे॥१३३॥

नसे गर्व आंगी सदा वीतरागी।
क्षमा शांति भोगी दयादक्ष योगी॥
नसे लोभ ना क्षोम ना दैन्यवाणा।
इहीं लक्षणी जाणिजे योगिराणा॥१३४॥

धरीं रे मना संगती सज्जनाची।
जेणें वृत्ति हे पालटे दुर्जनाची॥
बळे भाव सद्बुद्धि सन्मार्ग लागे।
महाक्रुर तो काळ विक्राळ भंगे॥१३५॥

भयें व्यापिले सर्व ब्रह्मांड आहे।
भयातीत तें संत आनंत पाहे॥
जया पाहतां द्वैत कांही दिसेना।
भयो मानसीं सर्वथाही असेना॥१३६॥

जिवां श्रेष्ठ ते स्पष्ट सांगोनि गेले।
परी जीव अज्ञान तैसेचि ठेले॥
देहेबुद्धिचें कर्म खोटें टळेना।
जुने ठेवणें मीपणें आकळेना॥१३७॥

भ्रमे नाढळे वित्त तें गुप्त जाले।
जिवा जन्मदारिद्र्य ठाकुनि आले॥
देहेबुद्धिचा निश्चयो ज्या टळेना।
जुने ठेवणे मीपणे आकळेना॥१३८॥

पुढें पाहता सर्वही कोंदलेसें।
अभाग्यास हें दृश्य पाषाण भासे॥
अभावे कदा पुण्य गांठी पडेना।
जुने ठेवणे मीपणे आकळेना॥१३९॥

जयाचे तया चूकले प्राप्त नाहीं।
गुणे गोविले जाहले दुःख देहीं ॥
गुणावेगळी वृत्ति तेहि वळेना।
जुने ठेवणे मीपणे आकळेना॥१४०॥

म्हणे दास सायास त्याचे करावे।
जनीं जाणता पाय त्याचे धरावे॥
गुरू अंजनेवीण तें आकळेना।
जुने ठेवणे मीपणे ते कळेना॥१४१॥

कळेना कळेना कळेना कळेना।
ढळे नाढळे संशयोही ढळेना॥
गळेना गळेना अहंता गळेना।
बळें आकळेना मिळेना मिळेना॥१४२॥

अविद्यागुणे मानवा उमजेना।
भ्रमे चुकले हीत ते आकळेना॥
परीक्षेविणे बांधले दृढ नाणें।
परी सत्य मिथ्या असें कोण जाणें॥१४३॥

जगी पाहतां साच ते काय आहे।
अती आदरे सत्य शोधुन पाहे॥
पुढे पाहतां पाहतां देव जोडे।
भ्रम भ्रांति अज्ञान हें सर्व मोडे॥१४४॥

सदा वीषयो चिंतितां जीव जाला।
अहंभाव अज्ञान जन्मास आला॥
विवेके सदा स्वस्वरुपी भरावे।
जिवा ऊगमी जन्म नाही स्वभावें॥१४५॥

दिसे लोचनी ते नसे कल्पकोडी।
अकस्मात आकारले काळ मोडी॥
पुढे सर्व जाईल कांही न राहे।
मना संत आनंत शोधुनि पाहे॥१४६॥

फुटेना तुटेना चळेना ढळेना।
सदा संचले मीपणे ते कळेना॥
तया एकरूपासि दूजे न साहे।
मना संत आनंत शोधुनि पाहें॥१४७॥

निराकार आधार ब्रह्मादिकांचा।
जया सांगतां शीणली वेदवाचा॥
विवेके तदाकार होऊनि राहें।
मना संत आनंत शोधुनि पाहे॥१४८॥

जगी पाहतां चर्मलक्षी न लक्षे।
जगी पाहता ज्ञानचक्षी निरक्षे॥
जनीं पाहता पाहणे जात आहे।
मना संत आनंत शोधुनि पाहे॥१४९॥

नसे पीत ना श्वेत ना श्याम कांही।
नसे व्यक्त अव्यक्त ना नीळ नाहीं॥
म्हणे दास विश्वासतां मुक्ति लाहे।
मना संत आनंत शोधुनि पाहे॥१५०॥

खरें शोधितां शोधितां शोधिताहे।
मना बोधिता बोधिता बोधिताहे॥
परी सर्वही सज्जनाचेनि योगे।
बरा निश्चयो पाविजे सानुरागे॥१५१॥

बहूतांपरी कूसरी तत्त्वझाडा।
परी अंतरी पाहिजे तो निवाडा॥
मना सार साचार ते वेगळे रे।
समस्तांमधे एक ते आगळे रे॥१५२॥

नव्हे पिंडज्ञाने नव्हे तत्त्वज्ञाने ।
समाधान कांही नव्हे तानमाने॥
नव्हे योगयागें नव्हे भोगत्यागें।
समाधान ते सज्जनाचेनि योगे॥१५३॥

महावाक्य तत्त्वादिके पंचकर्णे।
खुणे पाविजे संतसंगे विवर्णे॥
द्वितीयेसि संकेत जो दाविजेतो।
तया सांडुनी चंद्रमा भाविजेतो॥१५४॥

दिसेना जनी तेचि शोधुनि पाहे।
बरे पाहता गूज तेथेचि आहे॥
करी घेउ जाता कदा आढळेना।
जनी सर्व कोंदाटले ते कळेना॥१५५॥

म्हणे जाणता तो जनी मूर्ख पाहे।
अतर्कासि तर्की असा कोण आहे॥
जनीं मीपणे पाहता पाहवेना।
तया लक्षितां वेगळे राहवेना॥१५६॥

बहू शास्त्र धुंडाळता वाड आहे।
जया निश्चयो येक तोही न साहे॥
मती भांडती शास्त्रबोधे विरोधें।
गती खुंटती ज्ञानबोधे प्रबोधे॥१५७॥

श्रुती न्याय मीमांसके तर्कशास्त्रे।
स्मृती वेद वेदान्तवाक्ये विचित्रे॥
स्वये शेष मौनावला स्थीर पाहे।
मना सर्व जाणीव सांडून राहे॥१५८॥

जेणे मक्षिका भक्षिली जाणिवेची।
तया भोजनाची रुची प्राप्त कैची॥
अहंभाव ज्या मानसीचा विरेना।
तया ज्ञान हे अन्न पोटी जिरेना॥१५९॥

नको रे मना वाद हा खेदकारी।
नको रे मना भेद नानाविकारी॥
नको रे मना शीकवूं पूढिलांसी।
अहंभाव जो राहिला तूजपासी॥१६०॥

अहंतागुणे सर्वही दुःख होते।
मुखे बोलिले ज्ञान ते व्यर्थ जाते॥
सुखी राहता सर्वही सूख आहे।
अहंता तुझी तुंचि शोधुन पाहे॥१६१॥

अहंतागुणे नीति सांडी विवेकी।
अनीतीबळे श्लाघ्यता सर्व लोकी॥
परी अंतरी अर्वही साक्ष येते।
प्रमाणांतरे बुद्धि सांडूनि जाते॥१६२॥

देहेबुद्धिचा निश्चयो दृढ जाला।
देहातीत ते हीत सांडीत गेला॥
देहेबुद्धि ते आत्मबुद्धि करावी।
सदा संगती सज्जनाची धरावी॥१६३॥

मनें कल्पिला वीषयो सोडवावा।
मनें देव निर्गूण तो ओळखावा॥
मनें कल्पिता कल्पना ते सरावी।
सदा संगती सज्जनाची धरावी॥१६४॥

देहादीक प्रपंच हा चिंतियेला।
परी अंतरी लोभ निश्चित ठेला॥
हरीचिंतने मुक्तिकांता करावी।
सदा संगती सज्जनांची धरावी॥१६५॥

अहंकार विस्तारला या देहाचा।
स्त्रियापुत्रमित्रादिके मोह त्यांचा॥
बळे भ्रांति हें जन्मचिंता हरावी।
सदा संगती सज्जनांची धरावी॥१६६॥

बरा निश्चयो शाश्वताचा करावा।
म्हणे दास संदेह तो वीसरावा॥
घडीने घडी सार्थकाची धरावी।
सदा संगती सज्जनांची धरावी॥१६७॥

करी वृत्ती जो संत तो संत जाणा।
दुराशागुणे जो नव्हे दैन्यवाणा॥
उपाधी देहेबुद्धीते वाढवीते।
परी सज्जना केविं बाधु शके ते॥१६८॥

नसे अंत आनंत संता पुसावा।
अहंकारविस्तार हा नीरसावा॥
गुणेवीण निर्गुण तो आठवावा।
देहेबुद्धिचा आठवु नाठवावा॥१६९॥

देहेबुद्धि हे ज्ञानबोधे त्यजावी।
विवेके तये वस्तुची भेटी घ्यावी॥
तदाकार हे वृत्ति नाही स्वभावे।
म्हणोनी सदा तेचि शोधीत जावे॥१७०॥

असे सार साचार तें चोरलेसे।
इहीं लोचनी पाहता दृश्य भासे॥
निराभास निर्गुण तें आकळेना।
अहंतागुणे कल्पिताही कळेना॥१७१॥

स्फुरे वीषयी कल्पना ते अविद्या।
स्फुरे ब्रह्म रे जाण माया सुविद्या॥
मुळीं कल्पना दो रुपें तेचि जाली।
विवेके तरी स्वस्वरुपी मिळाली॥१७२॥

स्वरुपी उदेला अहंकार राहो।
तेणे सर्व आच्छादिले व्योम पाहो॥
दिशा पाहतां ते निशा वाढताहे।
विवेके विचारे विवंचुनि पाहे॥१७३॥

जया चक्षुने लक्षिता लक्षवेना।
भवा भक्षिता रक्षिता रक्षवेना॥
क्षयातीत तो अक्षयी मोक्ष देतो।
दयादक्ष तो साक्षिने पक्ष घेतो॥१७४॥

विधी निर्मिती लीहितो सर्व भाळी।
परी लीहिता कोण त्याचे कपाळी॥
हरू जाळितो लोक संहारकाळी।
परी शेवटी शंकरा कोण जाळी॥१७५॥

जगी द्वादशादित्य हे रुद्र अक्रा।
असंख्यात संख्या करी कोण शक्रा॥
जगी देव धुंडाळिता आढळेना।
जगी मुख्य तो कोण कैसा कळेना॥१७६॥

तुटेना फुटेना कदा देवराणा।
चळेना ढळेना कदा दैन्यवाणा॥
कळेना कळेना कदा लोचनासी।
वसेना दिसेना जगी मीपणासी॥१७७॥

जया मानला देव तो पुजिताहे।
परी देव शोधुनि कोणी न पाहे॥
जगी पाहता देव कोट्यानुकोटी।
जया मानली भक्ति जे तेचि मोठी॥१७८॥

तिन्ही लोक जेथूनि निर्माण झाले।
तया देवरायासि कोणी न बोले॥
जगीं थोरला देव तो चोरलासे।
गुरूवीण तो सर्वथाही न दीसे॥१७९॥

गुरु पाहता पाहता लक्ष कोटी।
बहूसाल मंत्रावळी शक्ति मोठी॥
मनी कामना चेटके धातमाता।
जनी व्यर्थ रे तो नव्हे मुक्तिदाता॥१८०॥

नव्हे चेटकी चाळकू द्रव्यभोंदु।
नव्हे निंदकू मत्सरू भक्तिमंदू॥
नव्हे उन्मतू वेसनी संगबाधू।
जनी ज्ञानिया तोचि साधु अगाधू ॥१८१॥

नव्हे वाउगी चाहुटी काम पोटी।
क्रियेवीण वाचाळता तेचि मोठी॥
मुखे बोलिल्यासारिखे चालताहे।
मना सद्गुरु तोचि शोधुनि पाहे ॥१८२॥

जनी भक्त ज्ञानी विवेकी विरागी।
कृपाळु मनस्वी क्षमावंत योगी॥
प्रभु दक्ष व्युत्पन्न चातुर्य जाणे।
तयाचेनि योगे समाधान बाणे ॥१८३॥

नव्हे तोचि जाले नसे तेचि आले।
कळो लागले सज्जनाचेनि बोले॥
अनिर्वाच्य ते वाच्य वाचे वदावे।
मना संत आनंत शोधीत जावे ॥१८४॥

लपावे अति आदरे रामरुपी।
भयातीत निश्चीत ये स्वस्वरुपी॥
कदा तो जनी पाहतांही दिसेना।
सदा ऐक्य तो भिन्नभावे वसेना ॥१८५॥

सदा सर्वदा राम सन्नीध आहे।
मना सज्जना सत्य शोधुन पाहे॥
अखंडीत भेटी रघूराजयोगू।
मना सांडीं रे मीपणाचा वियोगू ॥१८६॥

भुते पिंड ब्रह्मांड हे ऐक्य आहे।
परी सर्वही स्वस्वरुपी न साहे॥
मना भासले सर्व काही पहावे।
परी संग सोडुनि सुखी रहावे ॥१८७॥

देहेभान हे ज्ञानशस्त्रे खुडावे।
विदेहीपणे भक्तिमार्गेचि जावे॥
विरक्तीबळे निंद्य सर्वै त्यजावे।
परी संग सोडुनि सुखी रहावे ॥१८८॥

मही निर्मिली देव तो ओळखावा।
जया पाहतां मोक्ष तत्काळ जीवा॥
तया निर्गुणालागी गूणी पहावे।
परी संग सोडुनि सुखे रहावे ॥१८९॥

नव्हे कार्यकर्ता नव्हे सृष्टिभर्ता।
पुरेहून पर्ता न लिंपे विवर्ता॥
तया निर्विकल्पासि कल्पित जावे।
परि संग सोडुनि सुखे रहावे ॥१९०॥

देहेबुद्धिचा निश्चयो ज्या ढळेना।
तया ज्ञान कल्पांतकाळी कळेना॥
परब्रह्म तें मीपणे आकळेना।
मनी शून्य अज्ञान हे मावळेना ॥१९१॥

मना ना कळे ना ढळे रुप ज्याचे।
दुजेवीण तें ध्यान सर्वोत्तमाचे॥
तया खुण ते हीन दृष्टांत पाहे।
तेथे संग निःसंग दोन्ही न साहे ॥१९२॥

नव्हे जाणता नेणता देवराणा।
न ये वर्णिता वेदशास्त्रा पुराणा॥
नव्हे दृश्य अदृश्य साक्षी तयाचा।
श्रुती नेणती नेणती अंत त्याचा ॥१९३॥

वसे हृदयी देव तो कोण कैसा।
पुसे आदरे साधकू प्रश्न ऐसा॥
देहे टाकिता देव कोठे पहातो ।
परि मागुता ठाव कोठे रहातो ॥१९४॥

बसे हृदयी देव तो जाण ऐसा।
नभाचेपरी व्यापकू जाण तैसा॥
सदा संचला येत ना जात कांही।
तयावीण कोठे रिता ठाव नाही ॥१९५॥

नभी वावरे जा अणुरेणु काही।
रिता ठाव या राघवेवीण नाही॥
तया पाहता पाहता तोचि जाले।
तेथे लक्ष आलक्ष सर्वे बुडाले ॥१९६॥

नभासारिखे रुप या राघवाचे।
मनी चिंतिता मूळ तुटे भवाचे॥
तया पाहता देहबुद्धी उरेना।
सदा सर्वदा आर्त पोटी पुरेना ॥१९७॥

नभे व्यापिले सर्व सृष्टीस आहे।
रघूनायका ऊपमा ते न साहे॥
दुजेवीण जो तोचि तो हा स्वभावे।
तया व्यापकू व्यर्थ कैसे म्हणावे ॥१९८॥

अती जीर्ण विस्तीर्ण ते रुप आहे।
तेथे तर्कसंपर्क तोही न साहे॥
अती गुढ ते दृश्य तत्काळ सोपे।
दुजेवीण जे खुण स्वामिप्रतापे ॥१९९॥

कळे आकळे रुप ते ज्ञान होता।
तेथे आटली सर्वसाक्षी अवस्था॥
मना उन्मनी शब्द कुंठीत राहे।
तो रे तोचि तो राम सर्वत्र पाहे ॥२००॥

कदा ओळखीमाजि दूजे दिसेना।
मनी मानसी द्वैत काही वसेना॥
बहूता दिसा आपली भेट जाली।
विदेहीपणे सर्व काया निवाली ॥२०१॥

मना गुज रे तूज हे प्राप्त झाले।
परी अंतरी पाहिजे यत्न केले॥
सदा श्रवणे पाविजे निश्चयासी।
धरी सज्जनसंगती धन्य होसी ॥२०२॥

मना सर्वही संग सोडूनि द्यावा।
अती आदरे सज्जनाचा धरावा॥
जयाचेनि संगे महादुःख भंगे।
जनी साधनेवीण सन्मार्ग लागे ॥२०३॥

मना संग हा सर्वसंगास तोडी।
मना संग हा मोक्ष तात्काळ जोडी॥
मना संग हा साधना शीघ्र सोडी।
मना संग हा द्वैत निःशेष मोडी ॥२०४॥

मनाची शते ऐकता दोष जाती।
मतीमंद ते साधना योग्य होती॥
चढे ज्ञान वैराग्य सामर्थ्य अंगी।
म्हणे दास विश्वासत मुक्ति भोगी ॥२०५॥